Bình luận khoa học Án lệ số 06/2016/AL về vụ án “tranh chấp thừa kế”

Trước đây, việc giải quyết tranh chấp thừa kế nếu có người thuộc diện thừa kế đang ở nước ngoài thì rất khó khăn cho Tòa án vì không có quy định hướng dẫn rõ ràng. Với sự ra đời của Án lệ số 06/2016/AL sẽ giúp Tòa án thuận tiện trong việc giải quyết tranh chấp thừa kế với vụ án có người thuộc diện thừa kế đang ở nước ngoài một cách dứt điểm và phù hợp với thực tiễn.

Nội dung cốt lõi của Án lệ số 06/2016/AL

Cụ thể như sau:

Tòa án phải thực hiện thủ tục ủy thác tư pháp theo quy định, thu thập chứng cứ đối với người thuộc diện thừa kế đang ở nước ngoài, xác định rõ họ còn sống hay đã chết, nếu chết thì có còn người thừa kế tài sản của họ hay không. Tùy từng trường hợp cụ thể mà căn cứ chứng cứ mới để giải quyết vụ án theo quy định.
Trong trường hợp, Tòa án không thu thập được chứng cứ gì hơn thì vẫn phải giải quyết yêu cầu của đương sự. Các đương sự (đang ở Việt Nam) được hưởng thừa kế theo quy định của pháp luật; phần thừa kế của người thuộc diện thừa kế đang sống ở nước ngoài (vắng mặt) sẽ tạm giao cho những người đang sống trong nước quản lý để sau này họ hoặc người thừa kế của họ có quyền hưởng theo quy định của pháp luật.

Với việc phân chia tài sản thừa kế theo Án lệ số 06/2016/AL sẽ đảm bảo tính công bằng cho các bên, tránh tranh chấp kéo dài, vụ án được giải quyết dứt điểm (đỡ tốn kém thời gian của các bên cũng như Tòa án).

Bất cập trước khi có Án lệ số 06/2016/AL

Khi chưa có Án lệ số 06/2016/AL, nhiều trường hợp giải quyết tranh chấp tài sản thừa kế mà tồn tại một hoặc một số người thuộc diện thừa kế vắng mặt (không biết họ ở đâu, không triệu tập được…) thì một số Tòa án lại coi như “không có sự tồn tại của họ” và chia thừa kế cho những người thuộc diện thừa kế đang có mặt; điều này, hoàn toàn không phù hợp với thực tế, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích chính đáng của người thuộc diện thừa kế mà vắng mặt.

Nếu sau này, người thuộc diện thừa kế vắng mặt xuất hiện và có yêu cầu Tòa án chia lại thừa kế thì Tòa án một lần nữa thực hiện việc chia lại thừa kế theo quy định tại khoản 1 Điều 687 Bộ luật Dân sự năm 2005, cụ thể như sau:

“Trong trường hợp đã phân chia di sản mà xuất hiện người thừa kế mới thì không thực hiện việc phân chia lại di sản bằng hiện vật, nhưng những người thừa kế đã nhận di sản phải thanh toán cho người thừa kế mới một khoản tiền tương ứng với phần di sản của người đó tại thời điểm chia thừa kế theo tỷ lệ tương ứng với phần di sản đã nhận, trừ trường hợp có thoả thuận khác.”

Như vậy, có thể nhận thấy, cứ mỗi lần có một người thuộc diện thừa kế vắng mặt xuất hiện và có yêu cầu Tòa án chia lại thừa kế thì Tòa án lại tốn công chia lại thừa kế một lần nữa, và không biết bao giờ sẽ dứt điểm vụ chia tài sản thừa kế này.

Các trường hợp có tính tương tự để áp dụng án lệ

Tòa án có thể áp dụng Án lệ số 06/2016/AL vào các vụ án có tính tương tự. Đơn cử như sau:

Trong vụ án này có người thuộc diện thừa kế ở Anh, Mỹ, Pháp; trường hợp có người thuộc diện thừa kế ở nước ngoài khác như Đức, Trung Quốc, Nhật Bản… thì cũng coi là có tính tương tự.
Trong vụ án này có nhiều người thuộc diện thừa kế ở nước ngoài; trường hợp chỉ có một người thuộc diện thừa kế ở nước ngoài thì cũng coi là có tính tương tự.
Trong vụ án này không xác định được địa chỉ của người thừa kế ở nước ngoài; trường hợp người thừa kế ở Việt Nam nhưng không xác định được địa chỉ thì cũng coi là có tính tương tự.
Trong vụ án này tranh chấp tài sản thừa kế là nhà ở; trường hợp tài sản thừa kế tranh chấp là quyền sử dụng đất, cửa hàng, xe cơ giới… thì cũng coi là có tính tương tự.
Trong vụ án này tranh chấp về thừa kế theo pháp luật; trường hợp tranh chấp về thừa kế theo di chúc thì cũng coi là có tính tương tự.