Bình luận khoa học Án lệ số 08/2016/AL về xác định lãi suất, việc điều chỉnh lãi suất trong hợp đồng tín dụng kể từ ngày tiếp theo của ngày xét xử sơ thẩm

Liên quan đến vụ án này, có hai quy định mang tính mấu chốt để giải quyết vụ án một cách thỏa đáng.

Hai quy định pháp lý mấu chốt

Khoản 2 Điều 305 Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định: “Trong trường hợp bên có nghĩa vụ chậm trả tiền thì bên đó phải trả lãi đối với số tiền chậm trả theo lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố tương ứng với thời gian chậm trả tại thời điểm thanh toán, trừ trường hợp có thoả thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác”.
Khoản 2 Điều 11 Quy chế cho vay của tổ chức tín dụng đối với khách hàng ban hành kèm theo Quyết định số 1627/2001/QĐ-NHNN ngày 31/12/2001 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quy định: “Mức lãi suất áp dụng đối với khoản nợ gốc quá hạn do tổ chức tín dụng ấn định và thoả thuận với khách hàng trong hợp đồng tín dụng nhưng không vượt quá 150% lãi suất cho vay áp dụng trong thời hạn cho vay đã được ký kết hoặc điều chỉnh trong hợp đồng tín dụng”.

Từ hai quy định nêu trên cùng với sự ra đời của Án lệ số 08/2016/AL sẽ giúp các Tòa án trên lãnh thổ Việt Nam thống nhất cách xét xử đối với các vụ án tương tự theo nguyên tắc sau đây.

Nguyên tắc thứ nhất: Lãi suất sau ngày xét xử sơ thẩm

Đối với các khoản tiền vay của tổ chức Ngân hàng, tín dụng, ngoài khoản tiền nợ gốc, lãi vay trong hạn, lãi vay quá hạn, phí mà khách hàng vay phải thanh toán cho bên cho vay theo hợp đồng tín dụng tính đến ngày xét xử sơ thẩm, thì kể từ ngày tiếp theo của ngày xét xử sơ thẩm khách hàng vay còn phải tiếp tục chịu khoản tiền lãi quá hạn của số tiền nợ gốc chưa thanh toán, theo mức lãi suất mà các bên thỏa thuận trong hợp đồng cho đến khi thanh toán xong khoản nợ gốc này.

Với nguyên tắc này sẽ đảm bảo được quyền lợi chính đáng của Ngân hàng, tổ chức tín dụng. Bởi trước đây, chưa có Án lệ số 08/2016/AL thì nhiều Tòa án quên đi khoản tiền lãi quá hạn của số tiền nợ gốc chưa thanh toán kể từ ngày tiếp theo của ngày xét xử sơ thẩm cho đến khi thanh toán xong khoản nợ gốc; cũng có một số Tòa án nhớ đến khoản tiền lãi này nhưng lại tính theo “lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố”.

Với Án lệ số 08/2016/AL đã khẳng định rõ “khoản tiền lãi quá hạn của số tiền nợ gốc chưa thanh toán, theo mức lãi suất mà các bên thỏa thuận trong hợp đồng” để không bị thiệt thòi cho Ngân hàng, tổ chức tín dụng. Việc quy định nêu trên của Án lệ số 08/2016/AL là hoàn toàn phù hợp với thực tiễn, và phù hợp với bối cảnh Bộ luật Dân sự năm 2015 sắp có hiệu lực thi hành (không còn đề cập đến lãi suất cơ bản).

Nguyên tắc thứ hai: Điều chỉnh lãi suất theo từng thời kỳ

Trường hợp trong hợp đồng tín dụng, các bên có thỏa thuận về việc điều chỉnh lãi suất cho vay theo từng thời kỳ của Ngân hàng cho vay thì lãi suất mà khách hàng vay phải tiếp tục thanh toán cho Ngân hàng cho vay theo quyết định của Tòa án cũng sẽ được điều chỉnh cho phù hợp với sự điều chỉnh lãi suất của Ngân hàng cho vay.

Phạm vi áp dụng án lệ cho các vụ án tương tự

Tòa án có thể áp dụng Án lệ số 08/2016/AL vào các vụ án có tính tương tự. Đơn cử như sau:

Trong vụ án này tranh chấp liên quan đến hợp đồng tín dụng giữa Ngân hàng thương mại với Công ty cổ phần; trường hợp tranh chấp liên quan đến hợp đồng tín dụng giữa Chi nhánh Ngân hàng nước ngoài, tổ chức tín dụng khác với cá nhân, tổ chức thì cũng coi là có tính tương tự.
Trong vụ án này hợp đồng tín dụng được bảo đảm bằng tài sản là quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở; trường hợp không có tài sản bảo đảm hoặc tài sản bảo đảm khác (như là nhà xưởng, máy móc, xe cơ giới…) thì cũng coi là có tính tương tự.
Trong vụ án này tranh chấp phát sinh khi Bộ luật Dân sự năm 2005 đang có hiệu lực thi hành; trường hợp tranh chấp phát sinh từ lúc Bộ luật Dân sự năm 2015 có hiệu lực thi hành thì cũng coi là có tính tương tự.