Bình luận khoa học Án lệ số 12/2017/AL về xác định trường hợp đương sự được triệu tập hợp lệ lần thứ nhất sau khi Tòa án đã hoãn phiên tòa

Quy định pháp luật về sự có mặt của đương sự tại phiên tòa

Tại Điều 199, Điều 226 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2004 (được sửa đổi, bổ sung năm 2011) đã quy định rõ về sự có mặt của đương sự, người đại diện, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trong phiên tòa sơ thẩm; hoãn phiên tòa phúc thẩm nhằm đảm bảo quyền lợi cũng như nghĩa vụ có mặt của đương sự tại phiên tòa. Cụ thể như sau:

Điều 199. Sự có mặt của đương sự, người đại diện, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự

1. Tòa án triệu tập hợp lệ lần thứ nhất, đương sự hoặc người đại diện của họ, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự phải có mặt; trường hợp có người vắng mặt thì Hội đồng xét xử hoãn phiên tòa, trừ trường hợp người đó có đơn đề nghị xét xử vắng mặt.

Tòa án thông báo cho đương sự, người đại diện, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự biết việc hoãn phiên tòa.

2. Tòa án triệu tập hợp lệ lần thứ hai, đương sự hoặc người đại diện của họ, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự phải có mặt tại phiên tòa, nếu vắng mặt không vì sự kiện bất khả kháng thì xử lý như sau:

• Nguyên đơn, người đại diện theo pháp luật vắng mặt mà không có người đại diện tham gia phiên tòa thì bị coi là từ bỏ việc khởi kiện và Tòa án ra quyết định đình chỉ giải quyết vụ án đối với yêu cầu khởi kiện của người đó, trừ trường hợp người đó có đơn đề nghị xét xử vắng mặt. Nguyên đơn có quyền khởi kiện lại, nếu thời hiệu khởi kiện vẫn còn;
• Bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan không có yêu cầu độc lập vắng mặt mà không có người đại diện tham gia phiên tòa thì Tòa án tiến hành xét xử vắng mặt họ;
• Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập vắng mặt mà không có người đại diện tham gia phiên tòa thì bị coi là từ bỏ yêu cầu độc lập của mình và Tòa án quyết định đình chỉ việc giải quyết đối với yêu cầu độc lập của người đó, trừ trường hợp người đó có đơn đề nghị xét xử vắng mặt. Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập có quyền khởi kiện lại đối với yêu cầu độc lập đó, nếu thời hiệu khởi kiện vẫn còn;
• Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự vắng mặt thì Tòa án vẫn tiến hành xét xử vắng mặt họ.

Điều 266. Hoãn phiên tòa phúc thẩm

1. Kiểm sát viên tham gia phiên tòa vắng mặt thì phải hoãn phiên tòa.

2. Người kháng cáo, người không kháng cáo nhưng có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến việc kháng cáo, kháng nghị, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ được Tòa án triệu tập hợp lệ lần thứ nhất mà vắng mặt thì phải hoãn phiên tòa. Trường hợp người có đơn đề nghị xét xử vắng mặt thì Tòa án tiến hành phiên tòa phúc thẩm xét xử vắng mặt họ.

3. Người kháng cáo, người tham gia tố tụng khác không phải là người kháng cáo, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ được Tòa án triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vắng mặt thì việc hoãn phiên tòa, đình chỉ xét xử phúc thẩm hay vẫn tiến hành xét xử phúc thẩm được thực hiện theo quy định tại các điều 199, 202, 204, 205 và 206 của Bộ luật này.

4. Thời hạn hoãn phiên tòa và quyết định hoãn phiên tòa phúc thẩm được thực hiện theo quy định tại Điều 208 của Bộ luật này.

Vấn đề thực tiễn dẫn đến sự ra đời của Án lệ số 12/2017/AL

Dù pháp luật đã quy định khá rõ ràng như trên nhưng trong thực tiễn xét xử một số Tòa án đã xác định không đúng về “triệu tập hợp lệ lần thứ nhất”, điển hình là trong vụ án được xem xét. Bởi vậy, sự ra đời của Án lệ số 12/2017/AL là cần thiết, sẽ giúp các Tòa án hiểu chính xác về “triệu tập hợp lệ lần thứ nhất”, áp dụng đúng Điều 199, Điều 266 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2004 (được sửa đổi, bổ sung năm 2011).

Nội dung cốt lõi của Án lệ số 12/2017/AL

Nếu tại phiên tòa đầu tiên các đương sự có mặt đầy đủ theo giấy triệu tập của Tòa án nhưng Hội đồng xét xử đã quyết định hoãn phiên tòa để các đương sự cung cấp thêm chứng cứ thì trường hợp hoãn phiên tòa này không có lỗi của đương sự.

Thế nên, khi Tòa án triệu tập hợp lệ phiên tòa lần tiếp theo, nếu đương sự vắng mặt thì được coi là vắng mặt lần thứ nhất (không phải đương sự vắng mặt lần thứ hai).

Việc Tòa án xác định đương sự vắng mặt lần thứ hai trong trường hợp nêu trên và đi đến quyết định đình chỉ xét xử vụ án là không đúng, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích chính đáng của đương sự.

Các trường hợp có tính tương tự để áp dụng án lệ

Tòa án có thể áp dụng Án lệ số 12/2017/AL vào các vụ án có tính tương tự. Đơn cử như sau:

• Trong vụ án này có một lần Hội đồng xét xử quyết định hoãn phiên tòa để các đương sự cung cấp thêm chứng cứ; trường hợp nhiều lần Hội đồng xét xử quyết định hoãn phiên tòa (không do lỗi của đương sự) thì cũng coi là có tính tương tự.
• Trong vụ án này Hội đồng xét xử quyết định hoãn phiên tòa để các đương sự cung cấp thêm chứng cứ; trường hợp Hội đồng xét xử quyết định hoãn phiên tòa vì lý do khác mà không phải do lỗi của đương sự thì cũng coi là có tính tương tự.
• Trong vụ án này bị đơn và luật sư bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị đơn được Tòa án triệu tập hợp lệ lần thứ nhất vắng mặt; trường hợp nguyên đơn triệu tập hợp lệ lần thứ nhất vắng mặt thì cũng coi là có tính tương tự.