Bình luận khoa học Án lệ số 05/2016/AL về vụ án “tranh chấp di sản thừa kế”

Xác định yêu cầu của đương sự trong vụ án thừa kế

Trong quá trình giải quyết vụ án dân sự, việc xác định yêu cầu của đương sự là vấn đề hết sức quan trọng nhằm giúp Tòa án giải quyết vụ án một cách khách quan, triệt để, đảm bảo được quyền và lợi ích chính đáng của các bên.

Yêu cầu của đương sự có thể có một hoặc nhiều phần. Trong nhiều trường hợp, một yêu cầu của đương sự có thể bao gồm hoặc hàm chứa thêm một hoặc nhiều yêu cầu khác nhau.

Để xác định yêu cầu của đương sự bao gồm những phần nào, cần xét đến mục đích, quyền và lợi ích mà đương sự muốn đạt được hoặc muốn bảo vệ thông qua việc đưa ra yêu cầu đó.

Hai yêu cầu thành phần trong vụ án điển hình

Điển hình trong vụ án này, bị đơn thông qua việc yêu cầu không chia tài sản thừa kế (do đã hết thời hiệu chia thừa kế) đã mong muốn bảo vệ tài sản là căn nhà, đồng thời, bảo vệ những giá trị tài sản và công sức mà mình đã bỏ ra để tôn tạo, làm mới căn nhà.

Có thể thấy, trong yêu cầu không chia thừa kế của bị đơn bao gồm hai yêu cầu thành phần, đó là:

• Yêu cầu không giao tài sản thừa kế cho nguyên đơn.
• Yêu cầu bảo vệ công sức tôn tạo, quản lý tài sản của bị đơn.

Tuy nhiên, do yêu cầu không giao tài sản thừa kế cho nguyên đơn hàm chứa yêu cầu bảo vệ công sức tôn tạo, quản lý tài sản của bị đơn; đồng thời, bị đơn cũng không chủ động tách ra thành yêu cầu độc lập, dẫn đến việc Tòa án khi bác yêu cầu không giao tài sản thừa kế cho nguyên đơn (đúng theo quy định của pháp luật) đã không tránh khỏi việc sơ xuất bỏ qua yêu cầu bảo vệ công sức tôn tạo, quản lý tài sản của bị đơn.

Ý nghĩa của Án lệ số 05/2016/AL

Với sự ra đời của Án lệ số 05/2016/AL sẽ giúp Tòa án xác định rõ các thành phần cụ thể trong yêu cầu của đương sự khi chia tài sản thừa kế, ngay cả trường hợp các yêu cầu của đương sự bao gồm hoặc hàm chứa lẫn nhau mà không được hoặc không thể tách ra thành những yêu cầu độc lập.

Từ đó, đảm bảo cách xét xử thống nhất cho tất cả các Tòa án trên lãnh thổ Việt Nam trong trường hợp tương tự vụ án này một cách đầy đủ, triệt để, đảm bảo được quyền và lợi ích chính đáng cho các bên.

Phạm vi áp dụng án lệ cho các vụ án tương tự

Tòa án có thể áp dụng Án lệ số 05/2016/AL vào các vụ án có tính tương tự. Đơn cử như sau:

• Trong vụ án này bị đơn là cháu nội của người để lại tài sản thừa kế; trường hợp bị đơn là cháu ngoại hoặc người khác không thuộc hàng thừa kế thứ nhất cũng coi là có tính tương tự.
• Trong vụ án này bị đơn không thuộc hàng thừa kế thứ nhất; trường hợp bị đơn thuộc hàng thừa kế thứ nhất và được hưởng một phần tài sản thừa kế thì cũng coi là có tính tương tự nếu bị đơn yêu cầu không chia thừa kế.
• Trong vụ án này bị đơn có nhiều công sức quản lý, đã chi tiền sửa chữa nhà; trường hợp bị đơn có nhiều công sức quản lý, cải tạo đất đai thì cũng coi là có tính tương tự.
• Trong vụ án này bị đơn yêu cầu không chia tài sản thừa kế cho nguyên đơn; trường hợp bị đơn yêu cầu không giao một phần tài sản thừa kế cho nguyên đơn thì cũng coi là có tính tương tự.